کد مطلب : 26957 - تاريخ : یکشنبه 3 مرداد 1395 نسخه چاپی
آیین نامه اخلاق حرفه ای

میثاق عمومی روزنامه‌های کشور

"َن والقلم و مايسطرون...سوگند به قلم و آنچه كه مي‌نويسند...(قرآن كريم)"

ضرورت تامين حق همگان براي دسترسي آزادانه به اطلاعات و برخورداري از آگاهي هاي صحيح و ضروري درباره رويدادها و افكار عمومي ، براي آزادي مطبوعات و ساير وسايل ارتباط جمعي در جوامع معاصر، جايگاه برجسته‌اي پديد آورده و نقش اجتماعي روزنامه نگاران را بيش از پيش، مورد توجه قرار داده است.

به همين لحاظ، اهميت حفظ وحراست آزادي مطبوعات و ساير رسانه ها و ايجاد شرايط مطلوب فعاليت روزنامه نگاران، ايجاب مي كند كه در فرايند جست وجو، جمع آوري، تهيه و تدوين اخبار و اطلاعات عيني مورد نياز همگان وهمچنين انتقال و انتشار آنها، موانع محدوديت وجود نداشته باشند و دست اندركاران مطبوعات و ساير رسانه هاي عمومي بتوانند بر اساس آزادي هاي بنيادي عقيده وبيان و اطلاعات، كه آزاد مطبوعات را هم در برمي گيرند و در قوانين اساسي و اسناد حقوقي بين‌المللي پيش بيني شده اند، وظايف حرفه‌اي خود را انجام دهند.

به بيان روشن تر، حق دسترسي آزادانه همگان به اطلاعات، از ضرورت شناخت شرايط محيط زندگي، براي رفع نيازهاي اجتماعي و نگهباني از مصالح و منافع عمومي، سرچشمه گرفته است و تحقق آن، مستلزم آن است كه امكانات تأسيس و فعاليت آزاد مطبوعات و ساير رسانه ها، تأمين و تضمين شوند.

به همين جهت با توجه به آن كه آزادي مطبوعات و حق همگان براي برخورداري از اطلاعات، با تدارك و اخبار و گزارش هاي مورد انتقال و انتشار، به وسيله نشريات دوره اي و رسانه هاي ديگر و از طريق روزنامه نگاران حرفه اي تحقق مي يابند.

وظيفه اصلي روزنامه نگاران آن است كه اطلاعات صحيح، جامع و كامل در مورد تمام موضوع ها و مسائل مربوط به نيازهاي اجتماعي و منافع و مصالح عمومي، در اختيار مردم بگذارند و به عبارت ديگر، موظفند تمام اطلاعاتي را كه شهروندان براي مشاركت فعال در زندگي يك جامعه مردم سالار به آن ها نياز دارند، آماده سازند و به آنان عرضه كنند.

بنابراين رسالت اجتماعي روزنامه نگاران، براي آگاهي دهي درباره وقايع و مسائل زندگي جمعي و بازتاب تعامل عقلايي افكار و عقايد همگاني و تشريح و تفسير و نقد آنها، بر حق دسترسي آزادانه همگان به اطلاعات و بر مبناي آن، بر آزادي مطبوعات و ساير رسانه ها، استوار است.

در عين حال، آزادي روزنامه نگاران براي دستيابي به اخبار و اطلاعات و انتقال و انتشار آنها، ضرورتاً داراي محدوديتهايي است كه بايد نسبت به رعايت آنها، متعهد و مسوول باشند.

پيش بيني وظايف و مسئوليت هاي اجتماعي روزنامه نگاران در قوانين و مقررات حقوقي و مجموعه هاي اصول و معيارهاي اخلاقي حرفه اي روزنامه نگاري، به همين منظور، صورت مي گيرد. اما در كار پراهميت روزنامه نگاران، تحقق وظايف و مسؤوليت هاي اجتماعي آنان در صورتي امكان پذير است كه شرايط استقلال و شرافت حرفه اي آنها تامين شده باشند وبه اين منظور، توجه به حقوق و امتيازهاي معنوي واجتماعي روزنامه نگاران نيز ضروري است.

وظايف و مسووليت هاي روزنامه نگار:

1. روزنامه نگار براي كسب آگاهي در مورد وقايع و مسائل اجتماعي و تشريح و تحليل و نقد و تفسير آزادانه آنها، بر مبناي حق همگان براي شناخت حقايق، بايد به واقعيت‌هاي عيني توجه كند و اخبار و اطلاعات صحيح ودقيق و مقاله ها و تفسيرهاي منطقي و منصفانه در اختيار خوانندگان بگذارد.

2. در كار روزنامه‌نگاري، خبر بايد به منزله يك خدمت اجتماعي و نه يك كالاي بازرگاني، نگريسته شود. به همين جهت، روزنامه‌نگار در انجام وظايف حرفه‌اي خويش نه تنها در برابر صاحبان و مديران مطبوعات بلكه در مقابل جمع وسيع خوانندگان و منافع و مصالح عمومي جامعه نيز مسووليت دارد و اين مسووليت اجتماعي ايجاب مي‌كند كه در شرايط و اوضاع و احوال مختلف، هميشه بر اساس وجدان اخلاقي خاص خود عمل نمايد.

3. روزنامه‌نگار بايد به صحت عمل حرفه‌اي خويش توجه ويژه داشته باشد و تنها اخبار و اطلاعاتي را كه منشاء و منبع آنها مشخص است، منشر كند و در صورت لزوم قيد رعايت احتياط نسبت به صحت آنها را نيز يادآور شود.

4. سرقت ادبي، مخدوش ساختن متنها و سندها و حذف اطلاعات اساسي مربوط به رويدادها، بايد دركار روزنامه نگاري هميشه مذموم و مطرود باشند و براي به دست ‌آوردن اخبار و اسناد و عكس‌ها، شيوه هاي نادرست و غيرقانوني، بكار گرفته نشوند.

5. روزنامه نگار وظيفه دارد، زمان دقيق انتشار اخبار و گزارش ها يا تفسيرها و مقاله هايي را كه طبق تصميم دست اندركاران و افراد ذي آنها بايد در ساعت ها يا روزهاي آينده منشر شوند، رعايت كند واز چاپ و پخش پيش از موقع آن ها، پرهيز نمايد.

6. شرافت حرفه اي روزنامه نگار ايجاب مي كند كه از پذيرش هر گونه پاداش مادي غيرقانوني و نامشروع، براي پيشبرد مقاصد خصوصي مغاير با منافع و مصالح عمومي، خودداري كند.

7. روزنامه‌نگار موظف است شغل روزنامه نگاري را با كار بازرگاني يا فعاليت تبليغ سياسي، به هم نياميزد و از آگهي دهندگان هيچ دستور و پاداش مستقيم يا غير مستقيمي نپذيرد.

8. آزادي و استقلال حرفه روزنامه نگاري مستلزم آن است كه روزنامه نگار از قبول هر گونه فشار و تهديد براي انتشار يا عدم انتشار مطالب و يا تغيير محتويات آنها، خودداري كند و هميشه از خط مشي عمومي هيأت تحريريه و اصول شرافت حرفه اي خويش، تبعيت نمايد.

9. روزنامه نگار بايد كمك به برخورداري همگان از اخبار و اطلاعات صحيح و مؤثر، هر مطلب منتشر شده اي را كه نادرستي آن مشخص مي شود، تصحيح كند و به حق جواب خوانندگان وافراد ذي نفع در مورد مندرجات و محتويات نشريات و ساير رسانه ها، احترام بگذارد.

10. احترام به استقلال و حاكميت ملي، نظم وامنيت عمومي و همچنين آسايش، سلامت وآرامش رواني جامعه و دفاع از منافع و مصالح همگاني و حراست نهادهاي قانوني حكومت مردمي، از وظايف اجتماعي مهم روزنامه نگار بشمار مي روند.

11. روزنامه نگار بايد به اصول ديني و معتقدات مذهبي، آداب و سنن قومي و ملي، مباني اخلاق حسنه و عفت عمومي، هميشه احترام بگذارد و هر گونه گرايش به تبعيض جنسيتي، نژادي، عقيدتي و قومي و تبليغ خصومت آميز در اين زمينه ها و همچنين تشويق و تحريك به جنگ تجاوز كارانه و توسعه طلبانه نسبت به كشورهاي ديگر، خودداري كند.

12. كوشش در راه حفظ صلح و آرامش بين المللي و همزيستي مسالمت آميز ملتها، مقابله با گسترش وسايل و ادوات كشتار جمعي، مانند سلاح هاي هسته‌يي و شيميايي و ميكروبي، جلوگيري از آلودگي محيط زيست و مبارزه عليه سلطه فرهنگي و ارتباطي جهاني از رسالت هاي مهم روزنامه نگاري است.

13. روزنامه نگار بايد براي پاسداشت ارزشهاي جهاني بشريت و از جمله اصول دموكراسي ، حقوق بشر ، آزادي هاي بنيادي ، حق توسعه سياسي ، اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي كشورها و پشتيباني از جنبش‌هاي آزادي بخش و همچنين گوناگوني زبان ها و فرهنگ‌ها ، احترام خاص قائل شود و براي تنش زدايي در روابط منطقه‌يي و بين المللي و كمك به گفت و گوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها ، از هيچ كوششي دريغ نورزد.

14. احترام به حيثيت شخصي و حريم خصوصي افراد، خودداري از توهين و تهمت و افترا نسبت به اشخاص ، حمايت خاص از حقوق زنان ، كودكان و نوجوانان و جلب كمك به سالمندان و بيماران و نيازمندان از وظايف مهم روزنامه نگاران محسوب مي‌شوند.

15. روزنامه نگار موظف است ضمن دفاع از آزادي خبر و تفسير و انتقاد ، اسرار حرفه‌يي خود را حفظ كند و از افشاي اطلاعات و اخباري كه به صورت محرمانه به دست مي آورد ، به جز مواردي كه با حكم دادگاه مشخص مي شوند ، خودداري نمايد.

«حقوق و امتيازهاي روزنامه نگار»

1. روزنامه نگار با توجه به رسالت اجتماعي خود بايد از حق دستيابي آزادانه به همه منابع خبري و آزادي انجام بررسي ها و تحقيق هاي ضروري درباره تمام رويدادهاي زندگي عمومي، برخوردار باشد.

بنابراين محرمانه بودن امور عمومي يا خصوصي، جز موارد استثنايي مشخص شده از طريق قوانين و مقرارت ملي، نمي تواند در برابر وي مطرح شود.

2. اصل استقلال عمل تحريريه مطبوعات و ساير رسانه هاي همگاني، از امتيازهاي معنوي مهم روزنامه نگاري است و هيچ نوع فشار و اجبار درون سازماني (از سوي صاحبان و مديران) يا برون سازماني (از سوي مقامات دولتي و مؤسسات اقتصادي)، براي اثرگذاري بر چگونگي مندرجات و محتويات آنها قابل قبول نيست.

3. روزنامه نگار حق دارد در انجام كار حرفه اي خويش از پيروي هر شيوه اي كه با خط مشي رسمي نشريه يا رسانه ديگر محل كار او پيش بيني شده با پيمان جمعي كار حرفه اي وي، مغايرت داشته باشد، خودداري كند.

4. روزنامه نگار را نمي توان مجبور كرد كه بر خلاف اعتقاد و وجدان خود، به اقدامي حرفه‌يي دست بزند و عقيده‌اي ابراز دارد.

به همين لحاظ، اعمال هر گونه فشار حرفه اي و سياسي در مورد چگونگي فعاليت وي، ممنوع است.

5. «قيد وجداني» حرفه روزنامه نگاري، كه در قوانين و مقررات مربوط به استقلال اين حرفه و يا در اصول اخلاقي آن پيش بيني مي شود، مستلزم آن است كه بتواند در صورت تعطيل، واگذاري يا فروش مؤسسه مطبوعاتي يا رسانه اي محل كار خود و يا تغيير خط مشي آن، به صورتي كه به شرافت حرفه اي يا حيثيت اجتماعي او لطمه وارد كند، استعفاء دهد و غرامت دريافت نمايد.

6. استقلال عمل هيأت تحريريه مطبوعات يا رسانه هاي همگاني ديگر ايجاب مي كند كه از هر گونه تصميم مهمي كه زندگي مؤسسه مطبوعاتي يا رسانه اي محل كار آن را تحت تأثير قرار مي دهد، مطلع شود.

اين هيأت پيش از تصميم نهايي راجع به هر اقدام مربوط به تركيب اعضاي تحريريه ـ استخدام، اخراج، انتقال و ارتقاي روزنامه نگاران ـ مورد مشورت قرار مي گيرد.

7. مشاركت روزنامه نگاران در مالكيت و مديريت مؤسسات مطبوعاتي و رسانه اي و موافقت آنان براي انتخاب مسؤولان و مديران تحريريه كه در بسياري از كشورهاي جهان اعمال مي شود، از لوازم مهم و ضروري استقلال حرفه روزنامه نگاري به شمار مي آيد.

8- روزنامه نگار با توجه به نقشها و مسووليت هاي اجتماعي خود، نه تنها حق استفاده پيمان جمعي كار روزنامه نگاري بلكه حق برخورداري از قرارداد شخصي تضمين كننده تأمين مادي و معنوي كار حرفه اي و نيز دريافت دستمزد مناسب و منطبق با نقش اجتماعي خويش در جهت حفظ استقلال اقتصادي خود را داراست.

8. آزادي روزنامه نگاران براي تأسيس انجمن‌ها و اتحاديه هاي حرفه اي، مشاركت آزادانه در فعاليت هاي اين تشكل ها و برخورداري از حمايتهاي صنفي آن ها، كه در جهت تأمين و تضمين حقوق مادي و معنوي حرفه روزنامه نگاري صورت مي گيرد، از حقوق مسلم اعضاي اين حرفه شناخته مي شود.

9. تشكيل نهاد مستقل نظارت بر صدور كارت هويت حرفه اي روزنامه نگاران، به منظور تعيين سلسله مراتب شغلي و مسووليت‌ها و مقام هاي تحريريه اي آنان كه با همكاري انجمن ها و اتحاديه هاي روزنامه نگاري از يك سو و سازمان هاي صنفي صاحبان و مديران مؤسسات مطبوعات و رسانه اي از سوي ديگر، اداره مي گردد از حقوق مهم روزنامه نگاران محسوب مي شود.

10. كمك مؤسسات مطبوعاتي و مؤسسات رسانه اي ديگر به آموزش تخصصي روزنامه نگاران و شركت دادن منظم و پياپي آنان در دوره هاي بازآموزي حرفه اي كه معمولاً در پيمانهاي جمعي كار اعضاي هيأت تحريريه هم پيش بيني مي شود ، بايد براي پيشرفت سطح كيفي فعاليت روزنامه نگاري مورد حمايت قرار گيرد.

11. حمايت از حقوق آفرينندگي فكري روزنامه نگاران، كه معمولاً در قوانين موضوعه مربوط به حقوق مؤلف و مالكيت معنوي و در پيمان هاي جمعي كار حرفه روزنامه نگاري نيز بر آن تأكيد مي گردد، بايد در تأمين و تضمين حقوق مادي و معنوي آنان در اين زمينه، طرف توجه خاص واقع شود.

12. ارج گذاري به مشاركت زنان در كار حرفه اي روزنامه نگاري، مقابله با هرگونه تبعيض در استخدام و ارتقاي شغلي روزنامه نگاران زن، تشويق و گسترش همكاري آنان، با هيأت هاي تحريريه مطبوعات و ساير رسانه ها به تقويت استقلال اين حرفه كمك مي كند.

13. براي تأمين و حفظ آزادي و استقلال حرفه روزنامه نگاري، حمايت حقوقي از امنيت و آسايش شغلي روزنامه نگاري و جلوگيري از تهديد جسمي و جاني آنان، از طريق قوانين ملي و مقررات حقوقي منطقه اي و بين المللي، اهميت فراوان دارد.

14. اصول اخلاقي مندرج در اين ميثاق از منابع عمده تصميم گيري شوراي عالي رسانه ها ورسدگي به تخلفات اخلاقي و حرفه اي روزنامه نگاري است.

15. اين ميثاق به تأييد اعضاي حرفه روزنامه نگاري و نهادهاي حرفه اي و صنفي آنها مي رسد و شوراي عالي رسانه ها مسؤول نظارت بر اجراي آن است.